İkinci əl kitab bazarında son aylarda qeyri-adi bir hərəkətlilik müşahidə olunur. Dünyanın müxtəlif ölkələrində kitab mağazaları adi alıcılardan fərqli olaraq, minlərlə kitabı toplu şəkildə alan yeni müştərilərlə qarşılaşır.

İngiltərənin Northumberland bölgəsindəki Barter Books mağazasının sahibi Stuart Manley bildirib ki, illərdir bu sahədə çalışmasına baxmayaraq belə böyük sifarişlərlə əvvəllər rastlaşmayıb. Mağaza qısa müddətdə gözləniləndən qat-qat çox kitab satıb.

Mütəxəssislər hesab edirlər ki, bu artımın səbəbi süni intellekt sistemlərinin hazırlanması üçün kitabların toplanması ola bilər. Bəzi şirkətlərin böyük dil modellərini öyrətmək üçün çoxsaylı mətn mənbələrinə ehtiyac duyduğu bildirilir.

Mövzu ABŞ-da müəlliflərin süni intellekt şirkətlərinə qarşı açdığı məhkəmə işlərindən sonra daha çox gündəmə gəlib. 2025-ci ildə bir hakim bəzi hallarda kitabların süni intellekt sistemlərinin təlimində istifadəsinin müəllif hüquqları qanunlarını pozmadığı qənaətinə gəlib.

Lakin məsələ mübahisələrə səbəb olub. Əsas narahatlıq ondan ibarətdir ki, bəzi köhnə və nadir kitablar rəqəmsallaşdırıldıqdan sonra məhv edilə bilər. Kitab satıcıları xüsusilə nadir nüsxələrin itirilməsinin mədəni irs üçün təhlükə yaratdığını vurğulayırlar.

Araşdırmalara görə, bəzi layihələrdə kitabların xüsusi üsulla parçalanaraq sürətli şəkildə skan edilməsi və rəqəmsallaşdırılması nəzərdə tutulur. Bu prosesdə kitabların fiziki nüsxələri geri dönüşümə göndərilə bilər.

Süni intellektin inkişafı ilə kitabların yeni “xammal” kimi dəyər qazanması texnologiya ilə mədəni irsin qorunması arasında yeni bir müzakirə yaradıb.

Mənbə: BBC