Azərbaycan – qayalarda bitən bir çiçək,
Azərbaycan -çiçəklərin içində qaya.
Mənim könlüm bu torpağı vəsf eləyərək,
Azərbaycan dünyasından baxar dünyaya.
Məmməd Araz Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndələrindən biri, xalqın milli ruhunu, Vətən sevgisini və insan duyğularını özünəməxsus şəkildə qələmə alan tanınmış şairdir. Onun əsərləri səmimiliyi, dərin mənası və vətənpərvərlik ruhu ilə seçilir. Şairin yaradıcılığında Azərbaycan torpağına bağlılıq, xalqın taleyi, milli kimlik, azadlıq və insanın mənəvi dünyası əsas yer tutur.
Məmməd Araz 1933-cü il oktyabrın 14-də Naxçıvanın Şahbuz rayonunun Nursu kəndində anadan olub. Əsl adı Məmməd İbrahimov olan şair ədəbi fəaliyyətə gənc yaşlarından başlayıb. O, Azərbaycan poeziyasına özünəməxsus üslub, fərqli ifadə tərzi və dərin fəlsəfi düşüncələr gətirib.
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının məlumatlarına əsasən, o, yaradıcılığa əvvəlcə Məmməd İbrahim imzası ilə başlayıb. Lakin Araz çayının sahilləri və bu çayın xalqın taleyindəki mənası onu dərindən düşündürdüyündən sonradan Araz adını özünə təxəllüs seçib.
Məmməd Arazın şeirlərində Vətən mövzusu xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Şair Azərbaycanı yalnız doğulduğu torpaq kimi deyil, insanın mənəvi varlığının ayrılmaz hissəsi kimi təqdim edir. Onun əsərlərində vətənpərvərlik səmimi hisslər və dərin düşüncələrlə ifadə olunur.
Şairin yaradıcılığında doğma yurda məhəbbətlə yanaşı, xalqın tarixi, milli dəyərlər və insan məsuliyyəti də mühüm yer tutur. O, oxucunu öz köklərini unutmamağa, mənəvi dəyərləri qorumağa və Vətənin taleyinə biganə qalmamağa çağırır.
Məmməd Arazın poeziyasını fərqləndirən əsas cəhətlərdən biri də fəlsəfi düşüncə tərzidir. O, həyatın mənası, zamanın keçiciliyi, insanın daxili mübarizəsi və cəmiyyət qarşısında məsuliyyəti kimi mövzulara toxunub. Şairin misralarında həm fərdi duyğular, həm də bütöv bir xalqın düşüncələri əksini tapıb.
Məmməd Arazın yaradıcılığında xüsusi yer tutan əsərlərdən biri “Azərbaycan – dünyam mənim” şeiridir. Bu əsərdə şairin Vətənə olan dərin sevgisi və Azərbaycanın onun həyatındakı əvəzsiz mövqeyi ifadə olunur.
Şairin “Dünya sənin, dünya mənim”, “Atamın kitabı” və “Mən səni taparam” kimi əsərləri də onun zəngin yaradıcılığının mühüm nümunələrindəndir. Bu əsərlərdə insan, həyat, milli yaddaş və mənəvi dəyərlər müxtəlif bədii çalarlarla təqdim edilir.
Bir taleyin oyununda cütlənmiş zərik,
Yüz il qoşa atılsaq da qoşa düşmərik.
Bir zərrənin işığına milyonlar şərik,
Dünya sənin,
Dünya mənim,
Dünya heç kimin.
Şairin “Dünya sənin,dünya mənim…” şeiri bu gün Niyaməddin Musayevin ifasında bir daha könülləri fəth edir. Kiçikdən-böyüyə hər kəsin dinlədiyi bu mahnı özündə sanki illərin nisgilini bir araya toplayaraq qəmdən uzaq formada ifadə edir.
Məmməd Arazın şeirləri dilinin sadəliyi, fikirlərinin dərinliyi və obrazlı ifadələri ilə seçilir. O, xalqın gündəlik danışıq dilinə yaxın ifadələrdən istifadə etməklə mürəkkəb duyğuları belə anlaşıqlı şəkildə çatdırmağı bacarıb.
Məmməd Araz yalnız şair kimi deyil, həm də ədəbi prosesin inkişafına töhfə verən ziyalı kimi tanınıb. O, müxtəlif illərdə mətbuat və nəşriyyat sahəsində çalışıb, Azərbaycan ədəbiyyatının inkişafına xidmət göstərib.
Şairin yaradıcılığı yüksək qiymətləndirilib. O, ədəbiyyat sahəsindəki xidmətlərinə görə müxtəlif mükafatlara layiq görülüb, 1995-ci ildə Azərbaycanın Xalq şairi fəxri adını alıb.
Məmməd Araz 2004-cü il dekabrın 1-də Bakıda vəfat edib. Lakin onun yaradıcılığı bu gün də Azərbaycan ədəbiyyatının qiymətli nümunələri sırasında yer alır. Şeirləri məktəblərdə öyrənilir, müxtəlif tədbirlərdə səsləndirilir və yeni nəsillərə Vətən sevgisi, milli kimlik və mənəvi məsuliyyət kimi dəyərləri aşılayır.
Məmməd Arazın poeziyası zaman keçdikcə öz əhəmiyyətini qoruyur. Onun əsərləri oxucunu yalnız duyğulandırmır, həm də düşündürür, insanın özünə, xalqına və doğma torpağına münasibətini yenid’n canlandırır.
