Robotlar artıq yalnız fantastik filmlərin qəhrəmanı deyil. Bu gün onlar zavodlarda işləyir, xəstələrə yardım edir, evləri təmizləyir, hətta insanlarla söhbət edə bilir. Amma çoxlarının bilmədiyi maraqlı bir məqam var, robotların insanlarla münasibətini müəyyən edən ən məşhur “qanunlar” əslində texnologiya şirkətləri tərəfindən deyil, yazıçı tərəfindən yaradılıb.

XeberPlus.com bildirir ki, məşhur fantastika yazıçısı İsaak Asimov 1940-cı illərdə robotların davranışını təsvir etmək üçün üç əsas qanun ortaya qoymuşdu. Bu qaydalara görə robot ilk növbədə insana zərər verməməli, insanın verdiyi əmrlərə tabe olmalı və özünü qorumalı idi. Lakin bir problem yaranırdı: bu qaydalar bir-biri ilə ziddiyyət təşkil edə bilərdi. Məsələn, robot özünü xilas etməklə insanın həyatını təhlükəyə ata bilərdisə, hansı qaydaya üstünlük verməli idi?

Asimov daha sonra bu problemi həll etmək üçün daha bir qayda əlavə etdi. Beləliklə, məşhur “0-cı qanun” ortaya çıxdı. Bu qaydaya əsasən robot yalnız ayrı-ayrı insanları deyil, bütövlükdə bəşəriyyəti qorumağı əsas məqsəd hesab etməli idi. Bununla isə məsələ daha da mürəkkəbləşdi: əgər bir insanı xilas etmək milyonlarla insanın həyatını təhlükəyə atırsa, robot nə qərar verməlidir?

Ən maraqlısı isə odur ki, bu qanunlar real robotların məcburi proqram qaydaları deyil. Asimov onları elmi fantastika əsərlərində robotlarla bağlı etik problemləri göstərmək üçün yaradıb. Buna baxmayaraq, aradan onilliklər keçməsinə baxmayaraq, süni intellekt və robotların təhlükəsizliyi müzakirə olunanda onun fikirləri hələ də gündəmə gəlir.

Bu gün süni intellekt sistemləri getdikcə daha müstəqil qərarlar qəbul etdikcə Asimovun yaratdığı sual daha aktual görünür: Bir gün robotlar həqiqətən qərar vermək imkanına sahib olarsa, onların qarşısına hansı sərhədləri qoymalıyıq?

Bəlkə də robotlarla bağlı ən böyük sual onların nə qədər ağıllı olacağı deyil, nə qədər ağıllı olmasına icazə verməli olduğumuzdur.