Rəssam, sevgilimin rəsmini gəl çək,
Sevgilim gözəldir, sən də gözəl çək.
Nazına çatanda fırçadan əl çək,
Qoy onun nazını mən özüm çəkim.
Azərbaycan poeziyasının XX əsrdə yetişdirdiyi ən parlaq nümayəndələrdən biri Mikayıl Müşfiqdir. Cəmi 29 il yaşayan şair qısa ömrünə zəngin ədəbi irs sığdırıb. Onun yaradıcılığında həyat sevgisi, təbiət, məhəbbət, azadlıq, milli musiqi və insan duyğuları xüsusi yer tutur. Müşfiqin şeirləri bu gün də Azərbaycan ədəbiyyatının sevilən nümunələri sırasında qalır.
Mikayıl Mirzə Əbdülqadir oğlu İsmayılzadə 1908-ci il iyunun 5-də Bakıda anadan olub. Atası Mirzə Əbdülqadir “Vüsaqi” təxəllüsü ilə şeirlər yazan ədəbiyyat adamı olub. Müşfiq hələ çox kiçik yaşlarında valideynlərini itirib. O, nənəsinin himayəsində böyüyüb.
Müşfiq ilk təhsilini rus-tatar məktəbində alıb, daha sonra Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunda təhsilini davam etdirib. Əmək fəaliyyətinə müəllim kimi başlayıb və bir müddət orta məktəblərdə dərs deyib. Eyni zamanda ədəbiyyata olan marağı getdikcə daha da güclənib. Onun ilk şeiri “Bu gün” 1926-cı ildə dərc olunub.
Müşfiqin yaradıcılığının ilk illərindən etibarən onun şeirlərində canlı və emosional dil diqqət çəkib. Şair klassik Azərbaycan ədəbiyyatından, folklordan və dünya ədəbiyyatından bəhrələnib. O, eyni zamanda tərcüməçiliklə də məşğul olub. Əsərləri arasında Aleksandr Puşkin, Mixail Lermontov, Ömər Xəyyam və Firdovsinin yaradıcılığından etdiyi tərcümələr də var.
Müşfiqin yaradıcılığında milli musiqi xüsusilə mühüm yer tutur. “Oxu, tar” şeiri onun ən məşhur əsərlərindən biridir. Şair tarın və ümumilikdə milli musiqi ənənəsinin müdafiəsinə çıxış edib və bu mövzunu poetik şəkildə ifadə edib. Sonralar onun bir çox şeirlərinə musiqilər bəstələnib və əsərləri müxtəlif müğənnilərin repertuarında səslənib.
Mikayıl Müşfiqin yaradıcılığında “Yenə o bağ olaydı”, “Oxu, tar”, “Küləklər”, “Həyat sevgisi”, “Duyğu yarpaqları”, “Sənin gülüşlərin”, “Yaşa, könül”, “Ana” və başqa şeirlər xüsusi yer tutur. Şair poemalar da yazıb. “Səhər”, “Sındırılan saz”, “Azadlıq dastanı”, “Qaya” kimi əsərləri onun yaradıcılığının mühüm nümunələrindəndir.
Müşfiq uşaqlar üçün də əsərlər yazıb. “Şəngül, Şüngül, Məngül”, “Kəndli və ilan”, “Pambıq”, “Bir may”, “Məktəbli şagird” və digər əsərləri bu istiqamətdə onun yaradıcılığını göstərir. Onun uşaq ədəbiyyatına müraciəti yaradıcılığının yalnız lirik poeziya ilə məhdudlaşmadığını göstərir.
Müşfiqin ən çox sevilən əsərlərindən biri “Yenə o bağ olaydı” şeiridir. Uzun illər bu şeirin yalnız həyat yoldaşı Dilbər Axundzadəyə həsr olunduğu düşünülüb. Lakin AMEA-nın 2026-cı ildə yayımladığı məlumatda akademik Rafael Hüseynovun araşdırmasına əsasən şeirin yazıçı Ənvər Məmmədxanlının bacısı Arifə Məmmədxanlıya həsr edildiyi bildirilir. Bu məlumat Arifə Məmmədxanlının ömrünün sonlarında Rafael Hüseynova verdiyi müsahibəyə əsaslandırılır.
1937-ci il repressiyaları Müşfiqin də həyatını dəyişdi. Şair 1937-ci il iyunun 4-də evində həbs edildi və əksinqilabçı milli təşkilatın üzvü olmaqda ittiham olundu. Həmin dövrdə onun haqqında mətbuatda sərt tənqidi yazılar da dərc edilirdi. 1937-ci ildə çapa hazırladığı “Çağlayan” kitabı isə nəşr olunmadı.
Mikayıl Müşfiq 1938-ci il yanvarın 5-də SSRİ Ali Məhkəməsinin hərbi kollegiyası tərəfindən güllələnmə cəzasına məhkum edildi. Azərbaycan Milli Kitabxanasının materiallarında hökmün yanvarın 6-da Nargin adasında icra edildiyi göstərilir. Şair ölümündən sonra, 1956-cı il mayın 23-də SSRİ Ali Məhkəməsinin Hərbi Kollegiyasının qərarı ilə bəraət alıb.
Müşfiqin ömrü yarımçıq qalsa da, onun yaradıcılığı Azərbaycan poeziyasının yaddaşında yaşamaqda davam edir. Şeirlərinə bəstələnən mahnılar, əsərlərinin yeni nəşrləri, haqqında aparılan araşdırmalar və müxtəlif mədəni layihələr onun ədəbi irsinin bu gün də diqqətdə olduğunu göstərir. 2018-ci ildə Prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə şairin 110 illik yubileyinin keçirilməsi də onun Azərbaycan ədəbiyyatındakı mövqeyinə verilən diqqətin göstəricilərindən biri olub.
