Həsən bəy Zərdabi Azərbaycan tarixində təkcə jurnalist kimi deyil, maarifçi, müəllim və ziyalı kimi də xüsusi iz qoyub. O, xalqın savadlanmasını və dünyagörüşünün genişlənməsini həyatının əsas məqsədlərindən birinə çevirib.
Həsən bəy Zərdabi 1837-ci ildə Göyçay qəzasının Zərdab kəndində anadan olub. Moskva Universitetində təhsil alaraq təbiət elmləri üzrə mütəxəssis kimi yetişib. Azərbaycana qayıtdıqdan sonra müəllimlik fəaliyyəti ilə məşğul olub və insanların elmə, təhsilə marağının artırılması üçün çalışıb.
Onun adı Azərbaycan mətbuatının tarixində isə xüsusilə “Əkinçi” qəzeti ilə bağlıdır. 1875-ci il iyulun 22-də Zərdabinin təşəbbüsü ilə “Əkinçi”nin ilk sayı işıq üzü görüb. Bu hadisə Azərbaycanda milli mətbuatın başlanğıcı hesab olunur. Qəzetdə kənd təsərrüfatından tutmuş elm, təhsil, səhiyyə və cəmiyyət məsələlərinə qədər müxtəlif mövzularda yazılar dərc edilirdi.
Zərdabinin həyatında diqqət çəkən məqamlardan biri də qarşısına qoyduğu məqsədlər uğrunda şəxsi rahatlığından keçməsi idi. O, maddi imkanları məhdud olsa da, mətbuat və maarifçilik fəaliyyətindən geri çəkilmirdi.
Zərdabi üçün əsas məsələ şəxsi şöhrət qazanmaq deyildi. O, insanların qəzet oxumasını, uşaqların məktəbə getməsini, elmə marağın artmasını və cəmiyyətin savadlanmasını istəyirdi. Bu səbəbdən onun adı Azərbaycan tarixində yalnız jurnalist kimi deyil, maarifçi ziyalı kimi yaşayır.
Zərdabinin ən böyük arzularından biri xalqın qəzet oxuması, yeni biliklər əldə etməsi və baş verən hadisələrə düşünərək yanaşması idi. O, mürəkkəb məsələləri sadə və başadüşülən dillə izah etməyə çalışırdı. Bu xüsusiyyət onun yazılarını dövrün oxucusu üçün daha əlçatan edirdi.
“Əkinçi” uzun müddət fəaliyyət göstərə bilməsə də, onun Azərbaycan cəmiyyətində yaratdığı təsir böyük oldu. Zərdabinin başladığı mətbuat ənənəsi sonrakı illərdə yeni qəzet və jurnalların yaranmasına yol açdı.
Həsən bəy Zərdabi 1907-ci ildə vəfat edib. Onun adı bu gün də Azərbaycan jurnalistikasının tarixində xüsusi ehtiramla çəkilir. 22 iyul – Milli Mətbuat və Jurnalistika Günü də məhz “Əkinçi” qəzetinin ilk sayının nəşrə başladığı tarixlə bağlıdır.
